زندگينامه زيد بن علي و بررسي قيام زيد

زيد بن عليزندگينامه زيد بن علي و بررسي قيام زيد

زید بن علی بن حسین بن علی بن ابی‌طالب، (در تاریخ ولادت و شهادت او اختلاف شده است[۱]کنیه اشابوالحسین[۲] و لقبش زید شهید می باشد. وی فرزند امام سجاد (ع) و از اصحاب امام باقر و صادق (ع) بوده و فرقه زیدیهبه او منسوب است. او در مدینه به دنیا آمد و در کوفه به شهادت رسید.

زید قرائتی خاص در قرآن داشت،[۳] با تقیه مخالف بود و از کسانی که از شیخین برائت می‌جستند، بیزاری می‌کرد.[۴] او مردم را به تبعیت ازکتاب و سنت و جهاد با ستمگران و حمایت از محرومان و دستگیری مستمندان دعوت می کرد و درباره غنایم جنگی می گفت: باید به عدالت قسمت شود و در رد مظالم اصرار فراوان داشت.[۵] زید در زمان فرمانداری یوسف بن عمر بر کوفه، در این شهر قیام کرد. کوفیان او را تنها گذاشتند و او به شهادت رسید. کتاب المجموع در فقه و حدیث از مهمترین کتابهای منسوب به او است.[۶]

 

زید پسر امام سجاد (ع)، چهارمین امام شیعیان، است. نام مادر زید به صورت‌های گوناگونی ضبط شده است: جیدا، جید، حیدان و حوراء از جمله این اسامی است. او ام ولد بود که مختار ثقفیاو را به سی هزار درهم خرید و به دلیل ارزشی که برای این کنیز قائل بود وی را به امام سجاد (ع) هدیه کرد.[۷] علاوه بر زید او فرزندان دیگری به نام‌های علی، عمر و خدیجه از امام سجاد (ع) به دنیا آورد.[۸]

القاب و کنیه

کنیه زید ابوالحسین بوده است[۹] و این بدان جهت بوده که فرزندی به نام حسین داشته است. القاب او عبارتند از:

  • زید شهید[۱۰] به خاطر اینکه در قیام علیه ظلم کشته شد؛
  • حلیف القرآن[۱۱] به خاطر این که پیوسته مشغول قرائت قرآن بود؛
  • زید الازیاد.[۱۲]کنایه از مقام والا، عظمت و شخصیت بی نظیرش نسبت به هم نامهای خود مانند: زید بن حارثه، زید بن ارقم، زید بن حسن و... می باشد. [۱۳]

نقش انگشتری زید

نقش نگین انگشتری او «اصبر تؤجر، و توق تنج» (شکیبا باش تا پاداش بری و بپرهيز تا نجات يابی) یا «اصبر تؤجر و أصدق تنج» (شکیبا باش تا پاداش بری و راستگو باش تا نجات یابی) بوده است.[۱۴]

تولد و شهادت

مشهور این است که او ۴۲ سال عمر کرد.[۱۵] در مورد سال تولد وی اختلاف است و سال‌های ۷۵، ۷۸،[۱۶] ۸۰ [۱۷]و ۷۹ [۱۸] سال تولد وی ذکر شده است. او در مدینه به دنیا آمد.[۱۹]

در مورد سال شهادت او نیز اختلاف است و سال‌های ۱۲۲ ه.ق[۲۰]، ۱۲۱ و ۱۲۰[۲۱] به عنوان سال شهادت وی ذکر شده است.

اساتید

زید از جمله راویان از پدرش (امام سجاد (ع)) و برادرش (امام باقر (ع)) و برادرزاده‌اش (امام صادق (ع)) بوده است[۲۲]. از جمله شیوخی که زید از آنها روایت کرده ابان بن عثمان بن عفان (ت  ١٠۵.ه‍ / ٧٢٣م) و عبدالله بن ابی رافع بوده‌اند.

همچنین زید، نزد عروه بن زبیر بن عوام و واصل بن عطاء شاگردی کرده است.[۲۳] برخی، علت گرایش زیدیه به مذهب اعتزال را شاگردی زید نزد واصل بن عطاء می‌دانند. مناقشه‌ای بین زید و برادرش، امام باقر (ع)، بر سر شاگردی زید نزد واصل بن عطاء و شرط‌دانستن خروج در امامتِ امام[۲۴] صورت گرفته است.[۲۵] زید همچنین مذاکراتی با اهل بصره و فقهای کوفه از جملهعبدالرحمن بن ابی لیلی، ابو حنیفه و سفیان ثوری داشته است.[۲۶]

شاگردان

صاحب کتاب الروض النضیر، نام کسانی که از زید کسب علم کرده‌اند را ذکر کرده است. برخی از آنان عبارتند از:

  • عيسى، محمد و يحيى؛ فرزندان زید
  • سليمان بن مهران
  • سعيد بن خيثم
  • ابو خالد كابلى
  • سلمة بن كهيل
  • ابن ابى زناد
  • مطالب بن زياد
  • فضيل بن مرزوق
  • منصور بن معتمر،
  • و زبيد يامى،.[۲۷]

راویان از زید

برخی راویان از زید عبارتند از:

  • امام صادق (ع)،
  • محمد بن مسلم زهری،
  • شعبة بن حجاج،
  • عبدالرحمن بن أبى الزناد،
  • عبدالرحمن بن حارث بن عياش،[۲۸]
  • و بسام صيرفى[۲۹]

"در منابع اهل سنت كسانى چون ترمذى، نسائى، ابو داوود، ابن ماجه و ابن حنبل از وى نقل حديث كرده‌اند."[۳۰]

آثار منسوب به زید

کتاب المجموع فی الفقه به روایت ابوخالد واسطی از زید، منسوب به زید بن علی است.[۳۱] این کتاب مشهورترین اثر منسوب به او بوده و شروحی نیز بر آن نوشته شده است.

دیگر کتب ذکر شده برای زید عبارتند از تفسير غريب القرآن المجيد، اخبار زید بن علی .[۳۲] تثبيت الإمامة، مناسك یا منسك الحج، قراءة زيد بن على، رسالة فى الجدل مع المرجئة، كتاب الصفوة، رسالة فى حقوق اللّه [۳۳]، و كتاب فى الرد على القدرية من القرآن [۳۴].

قیام زید

آگاهی زید از ستم‌های بنی امیه به مردم، دعوت مردم کوفه، جریان اختلاف او و عبدالله بن حسن بر سر اوقاف علی (ع) در مدینه که منجر به حکمیت خالد بن عبدالملک و جریان‌های پس از آن شد[۳۵]، تهمت‌های مالی که به زید زده می‌شد، و انگیز‌ه‌های دیگر، دست به دست هم دادند تا شخصیتی مانند زید که از اساس با تقیه موافق نبود با تکیه بر بیعت حدود پانزده‌هزار کوفی، دست به قیام بزند.

زید در چهارشنبه آخر ماه صفر سال 122ه.ق قیام کرد. بنا بود قیام او دیرتر از این تاریخ صورت گیرد اما به دلیل کشته‌شدن دو تن از یارانش و احتمال اینکه به آنان شبیخون زده شود قیام آنها در تاریخ مذکور واقع شد.

شعار سپاهیان زید یا منصور امت بود[۳۶]. از مهمترین شخصیت‌هایی که با او بیعت کردند عبداللّه بن شُبرُمة بن طفیل، اعمش سلیمان بن مهران کوفی کاهلی، سلیمان بن خالد، منصور بن معتمر، مسعد بن کدام، یزید بن ابی زیاد، قیس بن ربیع، ابوحصین، عثمان بن عاصم، حجاج بن دینار، هارون بن سعد عجلی کوفی، محمّد بن عبدالرحمن، زبید بن حارث بن عبدالکریم امامی، هلال بن خباب، ابوهاشم زمانی (یحیی بن دینار)، هاشم بن زید، سلمة بن کهیل، عبدة بن کثیر جرمی، حسن بن سعد و سفیان ثوری بودند.

امام صادق(ع) و قیام زید

سید علی خان شیرازی در ریاض السالکین، شهید اول در القواعد، مامقانی در تنقیح المقال، خوئی در معجم رجال الحدیث و بسیاری دیگر معتقدند قیام زید به اذن امام صادق (ع) بوده است.[۳۷]

امام رضا(ع) می‌فرمایند: پدرم موسی‎ بن جعفر(ع) از پدرش امام صادق(ع) شنیده بود که می‎فرمود:«زید برای قیامش با من مشورت کرد، من به او گفتم عموجان اگر دوست داری که همان شخص به دار آویخته در کناسه کوفه باشی، راه همین است. موقعی که زید از حضور حضرت امام صادق(ع) بیرون رفت امام فرمودند:

«وای بر کسی که ندای او را بشنود و به یاری او نشتابد»[۳۸]

مذهب زید

از قول زید نقل کرده اند که گفته: «در هر زمانی یک نفر از ما اهل بیت حجت خدا است و حجت زمان ما برادرزاده‌ام جعفربن محمد است، هرکسی از او پیروی کند گمراه نخواهد شد و هر کس با او مخالفت کند هدایت نمی‌یابد.[۳۹] با توجه به این مطلب می توان گفت وی به امامت امام صادق(ع) معتقد بوده است.

شهادت

سپاهیان اموی پس از اطلاع از قیام، بيعت‌كنندگان با زيد را در مسجد محاصره كردند. کوفیان نیز او را مانند جدش حسین (ع) تنها گذاشتند. جنگ میان زید و کوفیان حدود سه روز طول کشید و زید در روز سوم به شهادت رسید. علت شهادت او تیری بود که به پیشانیش خورده بود.

یارانش برای مصون ماندن جنازه زید از تعرض دشمن، آن را شبانه و مخفیانه دفن کردند اما دشمن از آن آگاه شد. امویان جنازه زید را بیرون کشیده سرش را از بدنش جدا کرده، برای هشام بن عبدالملک فرستادند و بدنش را به دار آویختند.

سر او را ابتدا به شام و از آنجا به مصر فرستادند؛ در مصر بقعه‌ای به سر زید بن علی منسوب است. [۴۰] اما بدن وی تا زمان مرگ هشام بر دار ماند و پس از آن به امر ولید بن یزید، جنازه را از دار پایین آورده، سوزانده و خاکسترش را بر باد دادند.[۴۱]

فرزندان زید

  • یحیی: وی پس از پدرش قیام کرد و در جوزجان افغانستان به شهادت رسید.
  • حسین: معروف به حسین ذوالدمعه، این لقب بدان سبب به وی داده شده که در عزای پدرش بسیار گریه می‎کرد. پس از شهادت زید امام صادق(ع) تربیت وی را بر عهده گرفت. [۴۲]
  • محمد: از اصحاب امام صادق(ع)[۴۳]
  • عیسی: وی پس از آنکه عمری را مخفیانه به سر برد در سن 60 سالگی در کوفه وفات کرد.[۴۴] بنا بر گزارشاتی وی نیز از اصحاب امام صادق(ع) بوده‎است.[۴۵]

نسل زید از سه فرزندش عیسی، محمد و حسین باقی ماند.[۴۶]

معرفی کتاب

  • شخصيت و قيام زيد بن على علیه السلام نویسنده سید ابو فاضل رضوی اردکانی
  • سیره و قیام زید بن علی نوشته حسین کریمان
  • الامام زیدبن علی نوشته شریف الشیخ صالح احمد الخطیب. دارالنورة الجدیده منشورات الفیصله، بیروت لبنان ص. ب 1404ه، 1984م. این کتاب در 327 ص ‌و 4 باب تنظیم شده است.
  • ثوره زیدبن علی نوشته ناجی حسن.
  • الامام زید تألیف محمد ابوزهره. ثوره زیدبن علی، ناجی حسن، الدارالعربیه المرسومات بیروت 2000 میلادی، 1421ه. دارالذرة الجدیدة، بیروت در 539 صفحه 1378ه - 1959میلادی. این کتاب در 202 صفحه و چهار فصل نوشته شده است
  • ابوالحسین زید الشهید و زیدیه اثر سیدمحسن امین، دارالمرتضی بیروت 1423ه - 2003 میلادی.
  • زیدبن علی نوشته ابراهیم بن علی الوزیر. زیدبن علی، ابراهیم بن علی الوزیر، منشورات کتاب و اشنطن 1999
5 1 1 1 1 1 Rating 5.00 (1 Vote)
GRID LIST
موفقیت
گنج
طلاق
شوهرداری
ازدواج
Saturday, 19 October 2019
السبت, ۱۹ صَفر ۱۴۴۱
شنبه, ۲۷ مهر ۱۳۹۸

Please publish modules in offcanvas position.